Klei, materiaal met een verhaal

Klei: materiaal met een verhaal

Misschien ken je het wel. Van die plakkaten klei die onder je schoenen blijven hangen als je in je tuin werkt. Op een dag dacht ik, laat ik eens iets maken van die klei aan mijn schoenen. Ik bakte het en was verrast door de zalmroze kleur die het kreeg.

Het blijkt zo’n 10.000 jaar oude, blauwe zeeklei te zijn, waarop hier in Koedijk de kolen groeien en de huizen staan. Ooit was het gesteente. Door verwering, erosie en chemische reacties veranderd, en meegevoerd door het water, is het hier terecht gekomen. Enthousiast geworden verzamelde ik zo’n 100 kilo klei en heb er een serie kleischilderijen mee gemaakt met als onderwerp de geologische kringloop. Door de hitte van de oven is de klei weer steen geworden: met een nieuw verhaal.

Kleischilderij

Kleischilderij: materiaal koedijker klei en cobalt- en tinoxide, goudlijm

 

Kleideeltjes

Klei op zich zelf is chaos (1). Door kneden en de goede hoeveelheid water toe te voegen maak je het plastisch en vormbaar. Je kunt het je zo voorstellen dat de kleideeltjes, die eruit zien als 6-hoekige   plaatjes, langs elkaar kunnen bewegen door het water. En door het kneden worden ze geordend(2). Klei is gevoelig voor iedere indruk en neemt de vorm aan die je het geeft.

 

Noordoostpolder

Primaire en secundaire klei

Er is primaire klei; dat is klei die dicht bij de “moederrots” blijft en weinig verontreinigd is, bv porseleinklei. Secundaire klei is klei die een lange weg heeft afgelegd en onderweg gemengd raakt met organische stoffen, zand, kalk en bv ook ijzerverbindingen. Al deze toevoegingen hebben invloed op de kleur en de baktemperatuur van de klei. Er zijn echt veel kleuren klei te vinden, van wit tot geel , oranje, rood, roze, grijs of bruin en zwart . Denk bijvoorbeeld aan de verschillende kleuren bakstenen die er zijn. Atelier NL heeft bekendheid gekregen door het verzamelen van klei op vele plaatsen in de Nederland. Op de foto zie je een wand met bakproeven laat zien hoeveel verschillende kleuren klei alleen de Noordoostpolder al oplevert. (ateliernl.com)

Klei werkbaar maken

Die Koedijker klei was lastig te bewerken: vet en zwaar en zakte alsmaar in elkaar. Om het beter hanteerbaar te maken heb ik verschillende toevoegingen geprobeerd. Zand, chamotte, koffiedik, vermiculiet, papier, en meer. Papier toevoegen blijkt goed te werken. Papiermakers weten al heel lang dat een beetje klei toevoegen aan papierpulp een goed papier oplevert. Dat papier toevoegen aan klei ook zo ’n goede uitwerking heeft dat is minder lang bekend: sinds 80tiger jaren vorige eeuw is daar uitgebreid mee geëxperimenteerd..

Grote voordelen van papierklei zijn: Minder scheuren, minder krimpen, gemakkelijker te repareren. Ook op klei die al helemaal droog is kan verder gebouwd worden. Gedroogde papierklei is goed te bewerken met beitels of raspen. En bovendien is ongebakken papierklei   heel stevig, in tegenstelling tot gewone klei die juist op zijn breekbaarst is als het droog is en nog niet gebakken. (Voor meer info zie het boek “Paper Clay” van Rosette Gault, nieuw in bibliotheek van Crejat)

Zwaluwnest

Op bovenstaande foto zie je hoe huiszwaluwen met klei gebouwd hebben. Zij voegen kleine strootjes toe om hun nesten stevigheid te geven. Er sneuvelt wel eens wat en in het voorjaar zie je de zwaluwen af en aan vliegen om de gaten te repareren. Soms bouwen ze hele nieuwe nesten erbij. Een stuk van een nest dat naar beneden gevallen was heb ik gebakken. Duidelijk Koedijker klei: herkenbaar aan de zalmroze kleur.

Je moet bij klei dus wel iets doen om van de materie een werkbaar materiaal te maken. Wanneer je kant en klare klei in pakken koopt is al dat werk al grotendeels gedaan. Welke klei je gebruikt is van invloed op het resultaat. En andersom geldt het ook: als je iets wilt gaan maken bedenk dan welke klei daarvoor geschikt is. Kleur, grof of fijn, toevoegingen, baktemperatuur, krimp, zijn elementen waar je rekening mee moet houden.

En wat je dan gaat maken ?

Er ligt zoveel klei voor het oprapen of opgraven! Dat mensen dit overal ter wereld ook al duizenden jaren doen en er zo zoveel mee creëren, vind ik een inspirerend gegeven.


Geschreven door Loes van Holsteijn, docent Keramiek en Modelboetseren

Deel dit bericht met anderen:
6 Reactie's
  • Gurie
    Geplaatst op 10:23h, 03 februari Beantwoorden

    Mooi geschreven Loes! Prachtig hoe jouw creatieve ontdekkingspad is gegaan. Hartelijke groet, Gurie

    • Loes van Holsteijn
      Geplaatst op 10:54h, 06 februari Beantwoorden

      Ja Gurie, Door iets met klei te maken vorm je niet alleen de klei, maar verander je ook zelf. Met dank aan mijn leraren!
      Loes

  • Marijke Traast-Bos
    Geplaatst op 17:21h, 03 februari Beantwoorden

    Een noeiend verhaal. Ik heb er van genoten. Heel indpirerend ook. Zou er best meer van willen weten.

    • Loes van Holsteijn
      Geplaatst op 10:56h, 06 februari Beantwoorden

      Dag Marijke, Fijn dat het verhaal je aanspreekt!
      Wat zou je nog meer willen weten?
      Niets heerlijker dan een gesprek over iets waar je enthousiast over bent.
      groet Loes

  • Teun Harteveld
    Geplaatst op 10:42h, 05 februari Beantwoorden

    Leuk verhaal, Loes. Zou zomaar een landelijk project kunnen worden over het land/ de grond waarop we leven. En als je een fotograaf nodig hebt… 🙂

  • Loes van Holsteijn
    Geplaatst op 11:06h, 06 februari Beantwoorden

    Dag Teun,
    Zo’n soort project is er al. De dames van Atelier.nl hebben in heel Nederland klei gedolven. Ze maken er servies van, Duidelijk is te zien hoe verschillend kleur en grootte zijn van borden, kommen enz die allemaal met dezelfde mal gemaakt worden. Ze verzamelen ook zand waar ze glas van maken, met de prachtigste tinten groen. En alles goed gedocumenteerd.
    Wat ik nog graag wil doen is van plaatselijke klei, ter plekke iets groots maken. Een soort baken in het landschap, een ode aan de aarde. Ik stel me voor om dat dan in een groot vuur te bakken zodat het de tand des tijds kan doorstaan.
    Als iemand een geschikte plek voor zo’n soort project heeft hoor ik het graag! Een fotograaf om het proces vast te leggen heb ik zojuist gevonden:)
    Loes

Geef een reactie