Kunstacademie voor volwassenen
1
Torso

Mens zonder armen, benen of hoofd – Hoezo?

Ze bestaan al eeuwen, de torso’s, zoals een beeld van een mens zonder armen, onderbenen en hoofd genoemd wordt. Hoe komt het dat we dat “normaal” vinden?

Het menselijk lichaam is altijd een aantrekkelijk “object” geweest in de kunst, zelfs voordat kunst “kunst” genoemd werd, Hier zie je 2 prehistorische beeldjes. Het ene is beslist een torso te noemen, de ander niet, maar het hoofd zonder details, halve armen en beperkte benen, zijn onbelangrijke onderdelen.

Links : 25.000 jaar oude Venus van Petřkovice
Rechts: Venus van Dolní Věstonice 27.000 tot 31.000 jaar oud

Later in de Egyptische kunst (vanaf ca 2500 v. Chr.) zien we opnieuw “de Torso”. Het is niet helemaal duidelijk of er oorspronkelijk wel of geen hoofd op het beeld heeft gezeten. Waarschijnlijk is het hoofd er in de loop van de tijd – en strijd – afgeslagen. Maar ze zien er uit als Torso’s zoals wij die nu kennen en maken (misschien met iets te veel arm…)

Mannelijke Torso van de farao Achoris ca 380 voor Chr.
Vrouwelijke Torso van farao Nefertiti ca 1350 v. Chr.

Waarom werden deze lichamen (torso’s) gemaakt?

De prehistorische beeldjes zijn waarschijnlijk symbolen voor vruchtbaarheid. In de Egyptische kunst zien we Farao’s uitgebeeld, niet naar de werkelijkheid, maar met gestileerde vormen. Ze zijn gemaakt tot een ideaal, een idool; strak en perfect. Misschien zijn de hoofden eraf geslagen door nieuwe machthebbers, maar wij kennen ze zo, zonder hoofd.

In de Griekse kunst (tot ca 50 na Chr.) zien we een verandering van gestileerde figuren naar zeer gedetailleerde en levensechte uitbeelding van het menselijk lijf. Alhoewel levensecht…. ideale lijven zijn het, waarbij de verhoudingen en/of de spierbundels werden aangepast en overdreven, zodat het allemaal prachtige krachtige mensen (of goden) leken. Het lijkt er wel op dat de beelden met hoofd gemaakt werden. Bij één beeld is nog het gat te zien waar de verbinding tussen hoofd en nek heeft gezeten. Beelden konden vaak niet uit 1 stuk gehakt worden en werden op die manier samengesteld.

De Romeinen (50 v.Chr tot 500 na Chr) die zich in alles laten inspireren door de Griekse kunst nemen dit idee van het ideale lichaam graag over – prachtige lijven. Maar hier lijkt het er toch op dat we te maken hebben met een Torso zoals we die nu ook kennen. De afkorting van nek, armen en benen zien er niet uit alsof deze delen eraf gehakt of afgevallen zijn. De eerste echte Torso!?

Na de Romeinse tijd volgen de Middeleeuwen waarin nauwelijks sprake is van de uitbeelding van naakte mensen (wel heiligen). En het idee om torso’s te maken verdwijnt.

Na de Middeleeuwen worden de beelden uit de Klassieke Griekse oudheid herontdekt. Die periode wordt de Renaissance genoemd (ca 1400 tot 1600) en betekent letterlijk “Wedergeboorte”. De mens en al het menselijke krijgt weer aandacht. Nieuwsgierig zijn ze in de Renaissance: “Hoe zit het lijf in elkaar, hoe lopen spieren en bloedvaten.” Hiernaast een tekening van Michelangelo. Naturalisme viert hoogtij.

Van naturalisme naar abstract

Misschien omdat we zo bekend zijn met de onthoofde oude beelden in onze musea, is het nu normaal om alleen een torso uit te beelden. Niemand kijkt er meer van op als er alleen een beeld staat zonder hoofd, armen en benen.
De Torso als beeld, verandert in de loop van de tijd niet meer, maar wel de vorm. Dat komt zo: Heel lange tijd is de invalshoek van de kunstenaar een geïdealiseerd Naturalisme. Totdat in de 20 eeuw er in een sneltreinvaart allerlei nieuwe ideeën ontstaan over vormgeven. Kunstenaars zoeken naar nieuwe wegen. De vorm breekt, vereenvoudigt, wordt plat of uitgerekt, krijgt geaccentueerde bewegingen. Spieren zijn niet meer van belang. Het gaat over vorm en lijn, over essentie, schoonheid op een andere manier verbeeld. Soms door het uitbeelden van gevoel of een idee dat in principe niets met het lijf te maken heeft of gewoon alleen maar over harmonie, of onderzoek naar hol en bol, naar oppervlakte bewerking die iets anders uitdrukt dan alleen het menselijk lijf.

Alles kan, alles mag, behalve dat het totaal abstract wordt. Altijd blijf je zien dat het gaat om een menselijk lijf, weliswaar zonder armen, benen en hoofd, maar onmiskenbaar een mens, hoe geabstraheerd ook.

Oeps: Af en toe toch nog een hoofd!

Zelf ook een Torso maken?

Dat kan op 16 en 17 maart 2019 bij Crejat.
Je hebt hier geen ervaring voor nodig.

Dit is een speciaal “promotie weekend” om kennis te maken met Crejat. Daarom is deze workshop slechts € 85,- inclusief alle materialen en 2x lunch

Ben je enthousiast en schrijf je je meteen dat weekend in voor één van deze opleidingen, dan krijg je ook nog eens 10% op het lesgeld van het eerste jaar!


Geschreven door Inez de Boer, docent Keramiek, Beeldhouwen & Ruimtelijk Vormgeven, Academisch Ruimtelijk, Portret boetseren

Deel dit bericht met anderen:
Geen reactie's

Geef een reactie